محمد حسن خان اعتماد السلطنه

122

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

دار الايمان قم ، و اين تسميه در مقابل كوشك بهرام است . احياء و انشاء قريهء علىآباد سر راه شوسهء قم ايضا و اين بناء مشتمل است بر باغات و عمارات و حمامها و دو رشتهء قنات آب شيرين و مهمانخانه و سراى كاروان و غيره و جميع آثار و كوشك نصرت به ضميمهء ساير ابنيهء جديده واقعه در خط اين جادهء عظمى و شوسهء كبرى به همت جناب مستطاب اجل اكرم ميرزا على اصغر خان امين - السلطان ثانى وزير ماليهء اعظم دامت توفيقاته پرداخته شده و اسم علىآباد از اين جهت است . بناء كاروانسراى حسن‌آباد واقع در ظاهر قريهء حسن‌آباد سر راه شوسهء قم و اين سراى كاروان را مقرب الخاقان حاجى محمد حسن تاجر اصفهانى امين دار الضرب احداث كرد . شق نهرى عظيم از رودخانهء كرج الى بهجت‌آباد ملكى مرحوم ميرزا يوسف آشتيانى صدر اعظم و از بهجت‌آباد تا به دار الخلافهء طهران ، و بستن سدى محكم براى همين مصلحت و منظور در « آزادبر » كه جميعا به همت مرحوم مبرور صدر اعظم مذكور در سال بيست و پنجم قمرى از جلوس همايونى انجام يافت . بناء و احداث مدرسهء معتبر در دار الايمان قم به نام و به اهتمام جناب مستطاب اجل امين السلطان ثانى . پارك جناب مستطاب امين السلطان ثانى دام اجلاله در دار الخلافهء صينت عن كل آفة كه به رنگ و بو تالى روضهء مينو است . احداث و انشاء دو باب كليساى سپهرساى در نهايت اهميت براى عبادت ترساهاى مقيم دار الخلافهء طهران على الخصوص تبعهء طريقهء پرتستانيه در خيابان برج نوش . تيمچهء جناب مستطاب امين السلطان ثانى كه در بازار مشهور به گذر خندق و نزديك شمس العماره است به امتياز و ظرافت و لطف و ملاحت اين بناء در ميان آثار جديده اسواق دار الخلافه هيچيك نمىرسد . باغ حسن‌آباد واقع در شمال غربى داخلهء طهران از ابنيهء مرحوم ميرزا يوسف صدر اعظم كه به نام فرزند ارجمندش ميرزا حسن مستوفى الممالك است . بهجت‌آباد از منشئات مرحوم ميرزا يوسف آشتيانى صدر اعظم . يوسف‌آباد از مستحدثات مرحوم مشاراليه كه هردو در شمال غربى خارج طهران افتاده . اميرآباد از احيائات مرحوم امير ميرزا تقى خان اتابيك اعظم واقع در ظاهر دار الخلافهء طهران . خانهء جناب جلالت‌مآب اشرف يحيى خان قزوينى مشير الدوله واقعه در محلهء سرچشمهء دار الخلافه . خانهء جناب جلالت‌مآب اجل ميرزا فتحعلى خان شيرازى صاحب ديوان واقعه در محلهء چالميدان دار الخلافهء طهران . خانهء قديم مرحوم حاج على خان اعتماد السلطنه والد مؤلف واقعه در محلهء سنگلج